“Ontwikkeling van het fort moet bijdragen aan historische kennis over Steenbergen”

STEENBERGEN – Fort Henricus is hot. Nadat het een kleine tweehonderd jaar overwoekerd en vergeten was, haalt het verdedigingswerk uit de 17e eeuw momenteel bijna wekelijks de media. Via het project Waterpoort wordt de goegemeente uitgedaagd om met een visie op fort en ommelanden te komen. Dat is niet tegen dovemansoren gezegd. Twee van de organisaties die er op inspringen, zijn heemkundekring De Steenen Kamer en Stichting Stadsarcheologie Steenbergen. Niet voor het eerst overigens want al in 1998 werden zij door de gemeente Steenbergen gevraagd om een visie aan papier toe te vertrouwen. 
Stadsarcheoloog Chris Duijvesteijn en de inmiddels overleden Con Slokkers kweten zich aan die taak en twintig jaar later kan dat resultaat bijna naadloos ingevoegd worden in het plakboek vol ideeën dat rond Fort Henricus verzameld wordt. 

Lezing

Afgelopen woensdag gaf historicus Frans van Eekelen een lezing over het fort aan de hand van zijn boek ‘De vloek van de zeemeerminnen. Steenbergen een stad met geschiedenis”. Ondanks het goede weer liet een dertigtal belangstellenden zich toch verleiden om de boeiende lezing bij te wonen. Na de pauze nam Gerard Baten, voorzitter van De Steenen Kamer, het woord en nam de aanwezigen mee door de visie van de heemkundekring en stadsarcheologen.

Spotlicht

Zoals te verwachten viel, geven beide organisaties het fort in historisch opzicht een zeer hoge waardering. Temeer omdat het gros van het historisch erfgoed van Steenbergen in de loop der eeuwen onder de slopershamer is verdwenen. Daar staat echter tegenover dat er de laatste jaren veel aandacht is voor de geschiedenis van de gemeente. De nadruk ligt op behouden wat er te behouden valt en terug te brengen waar mogelijk. De strak omlijnde stervorm van Fort Henricus staat om die reden middenin het spotlicht.

Kerkje

De historici zouden graag zien dat er een gedegen archeologisch onderzoek plaatsvindt op het fort dat in zijn bodem mogelijk nog overblijfselen uit het actieve verleden verbergt. Het was voor die tijd een groot verdedigingswerk met wachthuizen, hutten voor drie compagnieën soldaten, een huis voor de commandeur, twee officierswoningen en zelf een gereformeerd kerkje. Daar zou toch nog wat van te vinden moeten zijn, redeneren de kenners.

Niet op gespannen voet

Een groot verschil ten opzichte van twintig jaar geleden is dat er nu veel meer over het fort bekend is dankzij intensief speurwerk van Han Leune, oud-Steenbergenaar en emeritus hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Van zijn hand verscheen in 2017 het uitvoerige naslagwerk ‘Het fort Henricus te Steenbergen’. 
Het is dan ook niet voor niets dat de mening van deze deskundige een belangrijk deel van de update van 2018 uitmaakt. “Uitgangspunt zou wat mij betreft dienen te zijn dat de herinrichting zich verdraagt met de geschiedenis van het fort,” aldus Leune. “De te treffen voorzieningen en de te ondernemen activiteiten dienen bij te dragen aan de kennis over en het inzicht in historie van de vesting en dienen met die historie niet op gespannen voet te verkeren.”

Speelruimte voor kinderen

Volgens de auteur is het feit dat het fort gerestaureerd wordt te danken aan de geschiedenis ervan en dat dient bij de herinrichting ervan niet uit het oog verloren te worden. “Het fort is niet een toevallig stukje grond met wallen eromheen. Dit uitgangspunt sluit een recreatieve benutting van het fort niet uit, maar stelt daaraan wel grenzen.”
Het neemt niet weg dat Leune bepaalde ontwikkelingen toejuicht. Zo geeft hij in overweging mee om op het fort een museum over de geschiedenis van Steenbergen als vestingstad te zetten. Dit gebouw zou tevens thuisbasis voor de heemkundekring en de stadsarcheologen kunnen zijn. Om de jeugd van Steenbergen aan haar geschiedenis te verbinden, stelt Leune een speelruimte voor kinderen voor. Deze zou gerelateerd moeten zijn aan de militaire geschiedenis van de stad en het fort en gebruik makend van moderne digitale middelen.

Loodsen

Het is de vraag of dergelijke voorzieningen er ooit zullen komen aangezien de eigenaar van het fort, Vereniging Natuurmonumenten, daar tot op heden niet voor openstaat. Voor deze organisatie is de waarde van het fort vooral gelegen in de functie van ecologische verbindingszone. Dat neemt niet weg dat er in de directe omgeving van het verdedigingswerk wel mogelijkheden zijn. Om die reden heeft de gemeente Steenbergen vorig jaar de naastgelegen loodsen aan de Schansdijk gekocht.

Afgelopen woensdag nam historicus Frans van Eekelen de belangstellenden mee in de historie van Fort Henricus. 
Foto: Dasja Abresch © Steenbergse Courant

Door: Dasja Abresch