Dinsdag 2 juli 2019

Pleidooi kunsthistoricus Jan Peeters: “Geef Steenbergen haar oorspronkelijke wapen terug”

STEENBERGEN – Triomfantelijke kreten klonken vorige week woensdag in de Lourdeskapel van de Gummaruskerk. Daar vertelde kunsthistoricus Jan Peeters tijdens zijn lezing over de historie van de plaatselijke heraldiek, dat de bergen in het wapen van Bergen op Zoom zijn afgeleid van het oorspronkelijke wapen van de stad Steenbergen. Aangezien het publiek van de avond bestond uit mensen die het Steenbergse erfgoed een warm, ietwat chauvinistisch, hart toedragen, is het niet verwonderlijk dat dat bericht goed viel.

In het kader van het 25-jarig jubileum organiseert heemkundekring De Steenen Kamer een lezingencyclus waarin diverse onderwerpen uit de geschiedenis van de stad behandeld worden door (oud-)Steenbergenaren. Jan Peeters was, na professor Han Leune, de tweede in die rij al benadrukte hij dat het niet zijn verhaal was. “Het zijn de onderzoeken van Willem van Ham, voormalig adjunct-archivaris te Bergen op Zoom, die er vele artikelen over heeft gepubliceerd.”

Gehucht bij Gent

Dat nam niet weg dat het anno 2019 wel degelijk Jan Peeters was die met verve en kennis van zaken zijn publiek meenam in de geschiedenis van de zegels, wapens en vlaggen van de stad Steenbergen, maar ook van de andere kernen die bij de gemeente horen.
Evenals bij de lezing van Leune, bracht Peeters zijn publiek een aantal relativerende wetenswaardigheden bij. “Theorieën dat de naam Steenbergen gebaseerd zou zijn op een oude steen of een oude poort, zijn nergens op gebaseerd. In de 12de eeuw kochten Belgen de concessies over Steenbergs grondgebied van de Heer van Breda en zij zijn degenen die Steenbergen haar naam gaven. Het is namelijk ook de naam van een gehucht bij Gent en ik ben ervan overtuigd dat die naam hier opnieuw is gebruikt.”

Flauwekul

Ook het idee dat Steenbergen al bestond in de tijd van de Romeinen sloeg de historicus de grond in. Peeters: “Aan het begin van de 17de eeuw was er een hernieuwde interesse voor de geschiedenis van de stad en dook men in allerlei oude aktes. Die werden echter vaak verkeerd gelezen of geïnterpreteerd. Daar kwam bij dat men in die tijd het liefst alles terugvoerde op de Romeinen. Het gevolg is dat er boeken vol ongelooflijke flauwekul zijn verschenen.”

Graafschap Strijen

Dat geldt onder meer voor het idee-fixe dat Steenbergen niet tot de eigendommen van  de Heer van Breda behoorde, maar tot die van het graafschap Strijen dat al rond de 7de/8ste eeuw bestond. Men was in de 17de eeuw echter gecharmeerd van die gedachte en nam de kleuren uit het wapen van de Heer van Strijen over: een rood kruis in een geel vlak. Een omissie die nu al vele eeuwen voortduurt.

Vervloekte stad

De meerminnen werden in de 17de eeuw toegevoegd aan het wapen, gebaseerd op de legende waarin twee van deze mythologische figuren de haven van Steenbergen binnenzwommen op zoek naar water en brood. Het brood konden zij krijgen, maar water niet aangezien zij dat in overvloed hadden volgens de Steenbergenaren. Die riepen hiermee de toorn van de meerminnen over zich af. De geschubde dames vervloekten de stad die volgens hen half zou vergaan. De daaropvolgende eeuwen werd Steenbergen inderdaad meerdere malen door rampen getroffen.
Als laatste werd in de 18e eeuw de modieuze Franse kroon aan het wapen toegevoegd.

Rood schild met wit kruis

Als het aan Peeters ligt, wordt de viering van 750 jaar Steenbergen in 2022 benut om het oorspronkelijke wapen van de stad terug te brengen: een wit kruis in een rood vlak met de groene drieberg op de voorgrond. Zeker nu het stenen leeuwtje dat in de 16de eeuw  de ene helft van een duo vormde op het bordes van het stadhuis van Steenbergen, wordt gerestaureerd. In zijn klauw houdt het roofdier het rode schild met het witte kruis vast dat terug te leiden is op de Heer van Breda. Het zou een mooi moment zijn om er een biertje van historische brouwerij Wit Kruis op te drinken die door plaatsgenoot Kees-Jan Kooijmans nieuw leven in is geblazen.

Het oudst bekende zegel van Steenbergen stamt uit 1355 en toont een groot kruis in  een schild met onderaan een berg.

Op het schilderij van Gozewijn van der Weyden uit 1511 worden Arnoud van Leuven en Elisabeth van Breda afgebeeld. Van Leuven was in 1272 als Heer van Breda eigenaar van de gronden van Steenbergen. Hij gaf Steenbergen haar eerste keur en daarmee stadsrechten. Het schilderij hangt in de Gemäldegalerie van de Staatliche Museen zu Berlin.

Tot circa 1700 was dit het wapen van Steenbergen, gebaseerd op het wapen van haar grondeigenaar, de Heer van Breda. Daarna ontstond op basis van verkeerde interpretaties de gedachte dat Steenbergen had toebehoord aan de Heer van Strijen en kreeg het wapen het geel en rood dat gebleven is.

Dit leeuwtje sierde in de 16de eeuw het bordes van het toenmalige stadhuis. Bij onderzoek is de oorspronkelijke rode kleur van het wapen gevonden en dit zal bij de restauratie van het beeld ook weer teruggebracht worden.

Na afloop van de lezing van Jan Peeters over de heraldiek van Steenbergen viel er nog veel na te praten door de aanwezigen.


Heb jij de KijkOp App al? Download nu gratis voor iOS of Android.

 

Deel bericht:

Winkels, horeca en bedrijven

Aanbiedingen van winkels, horeca en bedrijven

Berichten van verenigingen en ideële organisaties