Mysterie rond Janske Gorissen ontrafeld? Onderzoeker Margry kreeg toegang tot gesloten archief Vaticaan

STEENBERGEN – Zestig jaar na de dood van de Welbergse zieneres Janske Gorissen (1906-1960) lijkt het erop dat er eindelijk meer duidelijkheid komt over het mysterie van haar leven. Peter Jan Margry, hoogleraar Europese etnologie aan de Universiteit van Amsterdam en onderzoeker aan het Meertens Instituut, kreeg deze week toegang tot de archieven van het Vaticaan die voor het eerst in 62 jaar geopend werden.
Margry doet binnen zijn vakgebied al jaren onderzoek naar Janske Gorissen en kreeg eerder al inzage in de archieven van het bisdom Breda. De belangrijkste documenten lagen echter achter slot en grendel in het Vaticaan. Zij maken deel uit van het zogenaamde Pius XII archief. De huidige paus, Fransiscus, besloot deze archieven open te stellen. Voornamelijk om onderzoekers de kans te bieden meer duidelijkheid te krijgen over de betwijfelde positie van ‘oorlogspaus’ Pius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Bruidje van Jezus

Onderzoekers vanuit de hele wereld stonden in de rij om zich op de documenten te storten. Een van hen was Peter Jan Margry. Zijn interesse ging niet uit naar de paus, maar naar de Welbergse zieneres Janske Gorissen. Haar visioenen van de Heilige Maagd Maria en de stigmata die zij ontving, maakten van de Welberg dertig jaar lang een bedevaartsoord. Van heinde en verre kwamen de gelovigen naar het voormalige kerkdorp om het ‘Bruidje van Jezus’ te bezoeken. De kwestie bracht de katholieke kerk in verlegenheid en Paus Pius XII liet de kwestie onderzoeken. De conclusie was dat het om een valse verering ging die per direct verboden moesten worden. Janske leefde tot haar dood in 1960 in ballingschap in Wouw en ligt begraven op de RK begraafplaats op de Welberg.

Corona

Margry kreeg vijf dagen de tijd om alle documenten in het dikke dossier te onderzoeken, maar het corona-virus gooide roet in het eten. De vijf toegezegde dagen werden teruggebracht naar drie. “En ik had nog geluk dat ik via een zij-ingang van het H. Officie informeel een dagje langer gedoogd werd.”

Lastig ontcijferen

Donderdag bleef de deur echter ook voor Margry op slot en vloog hij terug naar Nederland. Ondanks het verkorte bezoek heeft hij naar eigen zeggen alle informatie die hij nodig had boven tafel gekregen. “Het viel niet mee, want alles was in het Latijn en het handschrift van de betreffende consul was lastig te ontcijferen.”

Meer duidelijkheid

Een groot voordeel was dat Margy in Nederland al veel geheime stukken had mogen bestuderen. Toch bood het Pius-archief veel nieuwe informatie. “Er zaten documenten bij waar ik van opkeek,” aldus de hoogleraar. Over de inhoud zwijgt hij voorlopig in alle talen. “Mijn doel was om meer duidelijkheid te krijgen over de rol die het H. Officie gespeeld heeft en hoe de onderzoeken naar Janske Gorissen in hun werk zijn gegaan. Uiteraard was ik vooral erg benieuwd naar de eindrapportages.”

Kerstboom

Inmiddels is hij begonnen met het schrijven van het boek over Janske Gorissen. Eind van dit jaar moet het klaar, op tijd om als geschenk onder de kerstboom te liggen. “De wens om een boek over Janske te schrijven, is er al jaren, maar door al mijn andere werkzaamheden en publicaties kwam dit steeds op de lange baan. Achteraf bezien een ‘blessing in disguise’ omdat pas een jaar geleden bekend werd dat de Pius-archieven opengingen. Voor mij betekende dit toegang tot een enorme bron van informatie die ik nergens anders vandaan kon halen.”

Nooit gedeelde informatie

Hoewel de kennis die hij in de loop der jaren verzameld heeft veelomvattend is, hoopt hij dat er nog mensen zijn die over nooit gedeelde informatie beschikken. “Ik heb eerder al gesproken met mensen die haar mee hebben gemaakt, maar toen wilde men niet alles vertellen. We zijn inmiddels een paar jaar verder en nu ligt dat misschien anders. Ook zijn er mogelijk erfgenamen die in het bezit zijn gekomen van waardevolle informatie.”
Het mailadres en telefoonnummer van Margry zijn bekend bij de redactie van deze courant.

Janske Gorissen was van eind jaren ’20 tot het begin van de jaren ’50 van de vorige eeuw het middelpunt van een belangrijke Maria-verering. De zieneres had visioenen van (onder meer) de Heilige Maagd Maria. Bedevaartgangers uit het hele land trokken ieder week naar Welberg om het Bruidje van Jezus haar met eigen ogen te aanschouwen.

Hoogleraar Peter Jan Margry (63) kreeg toegang tot de documenten die te maken hebben met Janske Gorissen. De stukken lagen 62 jaar achter slot en grendel.

Door: Dasja Abresch