Auteur Robert Catsburg sluit lezingencyclus heemkundekring af: “De echte oorlog begon pas toen het vechten voorbij was”

STEENBERGEN – Afgelopen woensdag sloot heemkundekring De Steenen Kamer de lezingencyclus af die in het kader van het 25-jarig jubileum werd georganiseerd. Hekkensluiter was auteur Robert Catsburg die ten overstaan van een afgeladen Lourdeskapel een presentatie over de Slag om de Schelde gaf.

De geboren Zeeuw is kenner bij uitstek van de oorlogsverwikkelingen rond de Slag om de Schelde. Hij schreef er een indrukwekkende reeks boeken over waarin de militaire operaties gedetailleerd beschreven staan. Daarnaast streeft Catsburg ernaar om de soldaten die hier vochten, gewond raakten of sneuvelden een gezicht te geven, alsook de ‘gewone’ burgers die zwaar getroffen raakten door het geweld.

In de schuilkelders

Om tot een zo compleet en correct mogelijk verhaal te komen, combineert de schrijver militair kaartmateriaal en rapporten en de ooggetuigenverslagen van veteranen, overlevenden en nabestaanden. “Alleen uit de combinatie van die elementen, kun je erachter komen wat er is gebeurd. De afzonderlijke delen schieten daarin tekort. De inwoners zaten in de schuilkelders en waren vaak nog kind waardoor hun beleving heel anders is dan die van volwassenen. Ook de verslagen van de bataljons vertellen maar een deel van het verhaal.”

Puzzelstukjes

“Het is alsof je met een puzzel bezig bent waarvan de deksel met het voorbeeld kwijt is,” legde Catsburg aan het publiek uit. “Al de puzzelstukjes samen vormen het geheel. Soms komt er ineens een stukje bij dat het beeld van de hele puzzel veranderd. Dat vind ik fascinerend.”
De presentatie die hij afgelopen woensdag hield, was ook als een puzzel die langzaam toch zeker leidde tot het eindresultaat: een bevrijd Steenbergen. Al is dat volgens Catsburg een vertekend beeld. “De echte oorlog begon pas nadat het vechten voorbij was. De mensen waren vrij, maar alle beperkende maatregelen bleven van kracht. Zo bleef de avondklok in stand en mocht men de gemeente niet verlaten. Alleen de rassenwetten werden per direct afgeschaft.”

Gat in de grond

De auteur nam de aanwezigen door middel van een levendige beschrijving mee naar de maanden na de bevrijding. “Op de Welberg was geen woning onbeschadigd, 40 procent bleek uiteindelijk niet herbouwd te kunnen worden. Sommige mensen keerden terug thuis om te ontdekken dat op de plek waar hun huis stond alleen nog een gat in de grond was. Ruim twintig dorpsgenoten waren gesneuveld. Probeer maar eens te bedenken wat voor impact dat had op een samenleving van amper duizend mensen.”

Schurft

Daar kwam bij dat aan tweeduizend vluchtelingen vanaf de geïnundeerde Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden onderdak geboden werd in Steenbergen. Er was geen werk, er was onvoldoende eten en amper sanitaire voorzieningen waardoor schurft, luizen en vlooien welig tierden. Dit alles maakte dat de inwoners zich allesbehalve feestelijk bevrijd voelden. Het zou nog maanden duren voordat de situatie op een enigszins acceptabel niveau was.

Angst

Bovendien moest de gemeenschap de schaarse woonruimte en goederen nog maandenlang delen met diverse militaire regimenten. Dat had te maken met de strategische positie van de gemeente langs het Volkerak. Omdat de bezetter aan de overzijde van het water nog niet verslagen was, bestond de angst dat de Duitsers zouden proberen om de oversteek nogmaals te wagen.

Onvermijdelijk verlies

Voor de auteur zijn de grote verliezen in materieel en immaterieel opzicht rond de slag om Welberg de meest schrijnende rond de Slag om de Schelde. “Na de bevrijding van Bergen op Zoom had de bevrijding van Steenbergen de laagst denkbare prioriteit. Het was onvermijdelijk dat de Duitsers hier zouden verliezen en dat wisten zij ook. Het enige wat zij bereikt hebben, is dat de bevrijding met vijf dagen is uitgesteld ten koste van enorme verliezen.”

Na afloop van de lezing had Gerard Baten, voorzitter van de heemkundekring, goed nieuws.  Ingegeven door het succes van de lezingencyclus, is besloten volgend jaar een nieuwe cyclus op te starten.

Deze foto is vlak na de bevrijding van Steenbergen gemaakt. De Duitsers wilden bij hun aftocht uit Steenbergen de Gummaruskerk van binnenuit opblazen met dynamiet. Vermoedelijk heeft een aantal Steenbergse verzetsstrijders dat weten te verijdelen. In reactie daarop schoot de bezetter de torens kapot met een Sturmgeschütz (rechts).

Foto: Deze woning aan het voormalige Koolbaantje tussen Steenbergen en Welberg is een voorbeeld van de staat van vele huizen direct na de bevrijding. Met hooibalen is provisorisch een muur gebouwd.

Foto: De Lourdeskapel was afgelopen woensdag tot de laatste stoel toe bezet met mensen die de lezing van Robert Catsburg over de bevrijding van Steenbergen en Welberg bij wilden wonen.

Foto: Dasja Abresch © Steenbergse Courant
Door: Dasja Abresch